Proje Adı:Kayseri Tuzla’da Ekonomik Sosyal ve Ekolojik olarak Sürdürülebilir Tuz Çıkarımı ve Biyolojik Çeşitliliğin Korunması
Proje No: TUR/04/02
Kurum: Ulusal Doğa Koruma ve Belgeselleme Derneği (DoğaBel)
Ortaklar: Consultants Support (TÜRKIYE), Erciyes University (TÜRKIYE), Governorship Support (TÜRKIYE), Natl. Soc. for Cons. and Documentation of Nature, Other Stakeholders (TÜRKIYE), Palas Cooperative (TÜRKIYE), Palas Village Heads (TÜRKIYE), TEKEL Authority (TÜRKIYE)
Koordinatör İletişim: -
Web Sitesi: -
Uygulama Alanı: Kayseri
Uygulama Tarihi: 2004-2007
Türkiye'nin yeni RAMSAR alanlarından biri olan Tuzla Gölü, geniş ve farklı ekosistemleri bir araya getiren biyolojik çeşitliliğiyle Türkiye'nin en önemli doğal yaşam alanlarından biridir. Göl tuzu, yöre halkının gelir kaynağı olarak kullandığı önemli bir ekosistem ürünüdür. Yaz aylarında yağışların azalması ve buharlaşmanın artmasıyla göl alanı küçülür ve küçülen gölün kıyılarında yarı kuru tuz birikir. Çıkarılan tuz, daha fazla kurutulmak üzere göl kıyısına yayılır ve Allactaga williamsi ve Spermophilus xanthoprymnus gibi nesli tükenmekte olan memelilerin veya Kentish Plover, Ruddy Shelduck, Mahmuzlu Plover ve Spermophilus xanthoprymnus gibi çeşitli kuşların yuvalama ve üreme alanları için büyük bir tehdit oluşturur. Siyah kanatlı Uzunbacak. Bölgede kullanılan geleneksel maden çıkarma yöntemleri plansızdır ve bunların yerel biyolojik çeşitlilik üzerindeki potansiyel olumsuz etkileri mutlaka dikkate alınmaz. Yerel halk bu uygulamanın sürdürülemez olduğunun ve bir gün artık tuz çıkaramayacaklarının farkında değil. Doğa dostu bir tuz çıkarımı, kullanılan yöntemlerin göl çevresindeki biyolojik çeşitlilik üzerindeki potansiyel etkilerini dikkate alır. Çevresel faktörler dikkate alındığında, yerel biyoçeşitliliğin ve başlı başına bir ekosistem hizmeti olan tuzun, önlem alınmadığı takdirde varlığını sürdüremeyeceği açıktır. Hiç şüphe yok ki bölge çok kırılgandır ve çevresindeki değişimlerden çok fazla etkilenmektedir. Proje, kuşların, memelilerin ve bitkilerin yaşam alanlarını tehlikeye sokan mevcut tuz çıkarma ve depolama yöntemlerinin çevre açısından sürdürülebilir ve doğa dostu yöntemlere dönüştürülmesini, aynı zamanda tuzun bölge halkı için güvenilir bir gelir kaynağı olarak varlığını sürdürmesini sağlamayı amaçlamaktadır. Tuzun çıkarılması ve depolanması için “Doğa Dostu Tuz Çıkarım Planı” içerisinde “koruma-kullanma” dengesi ilkelerinin mutlaka sağlam bir şekilde oturtulması gerekmektedir. Bu proje sırasında bu çok önemli plan, maden çıkarıcıların, yerel yönetimlerin, diğer paydaşların ve danışmanların desteğiyle hazırlandı. Plan, nesli tükenmekte olan türlerin yaşam alanları, ıslak çimenler, halofitik bitki örtüsü, sazlıklar, kuş ve memelilerin beslenme alanları üzerindeki baskıyı ortadan kaldırmayı amaçlıyor. Bu planla alternatif ekstraksiyon yöntemleri ve depolama yerleri belirlendi. Projenin Amacı: Tuzla Gölü ekosisteminin ve biyolojik çeşitliliğinin korunması Proje Amacı: Tuzla Gölü çevresinde tuz çıkarımı ve depolamasının ekolojik ilkelere dayalı sürdürülebilir bir ekonomik faaliyet olarak devamının sağlanması Çıktılar: 1-Organize ve planlı tuz çıkarımı sosyal, ekonomik ve ekolojik açıdan sürdürülebilir bir şekilde 2-Tuz çıkarma ve depolama faaliyetleri, başta kuş habitatları olmak üzere fauna ve floranın korunması amacıyla plana göre yürütülmektedir 3-Tuzla Gölü ekosistemi değerleri ve önemi konusunda yerel halkın ve STK'ların bilinçlendirilmesi ve bilgilendirilmesi Sürdürülebilir kullanım iyileştirildi. Hem yerel halka hem de bölgedeki çevre STK'larına yönelik hazırlanan film, Tuzla Gölü'nün ekosistem değerleri ve sürdürülebilir kullanımının önemi hakkında bilgi verecek ve bunun nasıl sağlanabileceğine dair öneriler sunacak. Bu film aynı zamanda diğer doğal kaynaklara ilişkin “koruma-kullanma dengesi” anlayışını ve bunların kullanımında doğaya duyarlı planlamanın oluşturulmasını da aktaracaktı. Tuz Çıkarma Teknikleri: Tuzla Gölü'nde tuz çıkarımı, ekolojik fonksiyonu ve göl tabanının gevşekliği nedeniyle ağır makinelerle yapılmamalıdır. Geçmişte olduğu gibi tuz çıkarma işlemi, geleneksel bir ayakkabı olan “helik” giyen kişilerin çektiği üstü açık plastik fıçılarla yapılan geleneksel teknik olan insan gücü kullanılarak yapılması gerekiyor. Helik kullanımı, çıkarıcıya kolayca hareket etme ve batmama yeteneği kazandırır, bu da hem çıkarıcıya hem de ekosisteme yardımcı olur. Heliksler hafif, genellikle odunsu malzemelerden üretilen, ayakları saran ancak serbest harekete izin veren ve yarı kuru gevşek arazide batma ve kaymayı önleme avantajına sahiptir. Plana göre, insan gücüyle tuz çıkarımının göl kıyısından 50 m x 250 m'lik birkaç şeritle sınırlandırılması öneriliyor. Bu hem alanın korunmasına yardımcı olacak, hem de tuz kalitesini artıracağı ve ihtiyaç duyulan iş gücü miktarını azaltacağı için tuz çıkarıcılara da fayda sağlayacaktır.Plana göre her partiden çıkarılan tuz, her parsel içindeki geçici depolama alanlarında depolanarak, hem tuzun başka bir yere taşınması ve çıkarıldığı yerin hemen yakınında kurutulması için gereken iş gücü azaltılır, hem de yaşam alanları korunur. Tuzun kontrolsüz bir şekilde üzerlerine yayılmasından dolayı. Plan ayrıca kurutulmuş tuzun geçici depolama alanlarından, her bir çıkarma alanı için belirlenen giriş/çıkış noktalarından ahşap veya plastik kızaklarla aktarılmasını da öngörüyor. Ayrıca göl kıyısı dışındaki depolama alanlarına erişim için at arabası veya traktör gibi düşük tonajlı araçların kullanılmasına da izin verilen plan, tuzun belirlenen rotalar boyunca taşınması için kullanılabilir.